TSHIVENDA

LUAMBO PFUNZONI MUSHUMO WA LUAMBO PFUNZONI PanSALB yo diimisela u:
  • alusa tshumiso ya nyambo dza murango kana phuraimari sa nyambo dza u guda na u funza ngadzo, zwine nga Tshikhuwa vhe ndi (LoLT);
  • u tikedza muhumbulo wa pfunzo nga luambo lwa damuni u bva kha levele ya phuraimari u swika kha levele ya pfunzo ya nthesa;
  • u tikedza mveledziso ya vhadededzi kha phurofesheni yavho khathihi na u bveledza zwishumiswa hu u itela u alusa tshiimo tsha nyambo dza murango kana phuraimari;
  • u tutuwedza divhanyambo zwikoloni;
  • u bveleda zwitirathedzhi na fulo (la u ita uri vhathu vha divhe) hu u itela uri pfunzo I vhe nga nyambo nnzhi;
  • u sumbedza masia a luambo pfunzoni ane a nga fhedzisela kana u sia a tshi khou ya phanda na u bveledza luambo; na u
  • shuma sa khoro ya vhueletshedzi kha Muhasho wa Pfunzo kha malugana na zwithu zwa mveledziso ya kharikhulamu na pholisi.

NDEME NA MASIANDOITWA A LUAMBO PFUNZONI

Luambo Pfunzoni ndi wone nongo kha u tutuwedza na u bveledza nyambo dza Afurika Tshipembe, nga maandesa nyambo dze kale dza vha thudzelwa kule. PanSALB I tikedza:

  • mbonaleo, thuthuwedzo na mveledziso ya nyambo dzothe dza Afurika Tshipembe, nga maandesa idzo dze kale dza vha dzo thudzelwa kule, nga u ita uri hu shumiswe luambo lwa damuni kha u funza khathihi na pholisi ya nyambo nnzhi;
  • mawanwa kha risetshe yo itwaho hu si kale, ine ya khwathisedza ndeme ya luambo lwa damuni sa luambo lwa u guda na u funza (LoLT), u itela mveledziso ya ngudo ya luambo lwa u ranga zwifhingani zwa musi nwana a tshi kha di tou guda u amba; na
  • muhumbulo une wa gaganya uri mutheo wo khwathaho kha u guda, wo disendeka kha mveledziso ya u guda u tshe mutuku nga u tavhanya hu tshe na tshifhinga..

DIVHANYAMBO KHA PFUNZO Pholisi

ya Nyambo ya Afurika Tshipembe yo dzhia vhuimo ho khwathaho vhukuma ha divhanyambo. Pfunzo nga nyambo nnzhi zwi vha zwi tshi khou amba nzudzanyo dza pfunzo nga nyambombili nga ndila I shumaho. Nga u shumisa heyi pholisi, hu fanela u vha na mitshelo I tevhelaho:

  • mveledziso ya lushaka na u hwesa maanda vhathu vhone vhane (nga muthihi nga muthihi) na zwitshavha;
  • u tavhanyisa mveledziso nga u tutuwedza tshumiso nga ndila I edanaho ya nyambo dza tshiofisi fhano Afurika Tshipembe, nga maandesa kha nyambo dze kale dza vha dzo thudzelwa kule;
  • ndivho khulwane kha fulo la pfanelo dza luambo, khathihi na u kona u swikelela ndivho na mafhungo nga ndila I edanaho kha vhadzulapo vhothe; na
  • u engedzedza muya wa vhuthihi ha lushaka na ndeme ya mvelele nnzhi, musi zwi tshi khou sumbedzwa nga divhanyambo.

Zwavhukuma-kuma divhanyambo zwi vha zwi tshi khou amba uri, musi luambo lwa damuni lu tshi do vha lu tshi khou dzhielwa ntha sa luambo lwa u guda na u funza (LoLT), hu fanela uri hu mbo di bveledzwa lunwe luambo lwa vhuvhili nga khathihi, lune lwa do shumiswa sa thero fhedzi kana sa luambo lwa vhuvhili lwa u guda na u funza.Muvhuso na Muhasho wa Pfunzo vha khou toda ndila ine ya nga shuma ya divhanyambo.PanSALB I dzhia divhanyambo sa nongo kha mafhungo a u bveledza na u tutuwedza nyambo dzothe dza tshiofisi dza Afurika Tshipembe, nga maandesa idzo dze kale dza vha dzo thudzelwa kule, luambo lwa Zwanda (tswayo) lwa Afurika Tshipembe khathihi na nyambo dza Khoe, San na Nama. Sa izwi u fhambana ha ndimi zwo itisa mukano kha nyambedzano ya vhukati ha vhathu vhane vha vha na mvelele dzo fhambananaho, PanSALB I tenda kha fhungo la uri u tutuwedza divhanyambo nga ndila yo khwathaho ndi zwone ndila yavhudi ine ngayo ha nga kona u swikelelwa nyambedzano.

 FORAMU / KHORO YA NYAMBEDZANO YA VHADEDEDZI  

  • Foramu kana khoro zwi do simiwa u itela uri vhadededzi vha kone u avhelana mihumbulo na ndivho ya phurofeshinala.
  • I do thusa u thivha kana u vala mutwe u re vhukati ha vhadededzi khathihi na u pwasha zwipfi zwa u dipfa u wothe wo latea kha vhadededzi.
  • I do tutuwedza na u nyanyula risetshe kha matshudeni na vhadededzi.
  • U kovhekanywa ha ndila dza u funza kha nyimele ya nyambo nnzhi kha kharikhulamu zwi do tutuwedzwa nga kushumisele kwayo.
  • Muya wa u bebwa-hafhu zwine zwa ingwa na nga u kovhekanywa ha mihumbulo zwi fanela uri zwi tutuwedzwe nga u shumisa divhanyambo.
  • U vha hone ha foramu kana khoro zwi do konisa ndila ya u tshimbidza zwithu nga zwivhili uri I shume zwavhukuma-kuma.
  • U tshimbidza zwithu nga zwivhili zwi do itisa uri hu vhumbiwe Foramu kana Khoro ya Vhagudiswa, ine ya do aluwa u ya shango he la ya (khona ya u haseledza divhanyambo ya Vhagudiswa).

RISETSHE NA MVELEDZISO

Risetshe na mveledziso (zwipida, zwidodombedzwa zwa vhukwamani na vhutumekanyi).Thandela dzo khunyeledzwaho

  • Ndila ine mugudiswa a vhonisa zwone kufunzele na kugudele kwa luambo lwa damuni lwa Tshithoza kha zwikolo zwa ntha zwa Kapa Vhubvaduvha na Vhukovhela, nga G. Barkhuizen. (Learner’s perception of the teaching and learning of isiXhosa first language in the Eastern and Western Cape High School’ by G. Barkhuizen).
Ndivho khulwane ya murisetshi ndi u wanulusa zwiitisi zwa kushumele kwa fhasi na u sa vha na dzangalelo kha nyambo dza Afurika. (Kha vha kilike u itela u wana vhunzhi ha mafhungo).
  • Khuvhanganyo ya mabammbiri a nyambombili (Tshiisimane na Tshisuthu tsha Devhula) ya mbudziso dza mulingo wa Saintsi wa matiriki khathihi na phindulo dzadzo dza 12 dzo pfukaho, nga P. T Pare. (The bilingual (English/Lesotho sa Leboa) collection of 12 past Physical Science matriculation question papers and their solutions by P.T.Pare).
Mawanwa a fanela u sumbedza uri naa kushumele kwa mutshudeni ku a khwinisea nga nthani ha u shumiswa ha lunwe luambo lune lwa sa vhe Tshiisimane musi hu tshi khou itwa mvusuludzo. (Kha vha kilike u itela u wana vhunzhi ha mafhungo).
  • U wana buli kha Litheresi (ndivho ya u kona u vhala na u nwala), Gireidi 2 na 3, nga Thandela ya Molteno. (The Breakthrough to Literacy, Grade 2 and 3 by Molteno Project).

Thandela heyi yo diimisela u bveledza zwishumiswa zwa Gireidi 2 na 3. Zwishumiswa zwo bveledzwaho zwi tutuwedza pfunzo kana u funzwa nga luambo lwa damuni na / kana nga nyambo mbili. Mutheo (wa MacDonald) wa muvhigo na u ingamelwa zwo sumbedza zwi mafhungo a ndeme kha vhabveledzi vha zwishumiswa. (Kha vha kilike u itela u wana vhunzhi ha mafhungo). 4.       Thandela ya Litheresi (ndivho ya u vhala na u nwala) ya Luambo lwa Damuni ya gireidi 1, nga Thandela ya SAILI. (Grade 1 Mother tongue Literacy project by SAILI Project).Thandela ya mveledziso iyi yo diimisela u sima mutheo wo khwathaho kha kupfesesele kwa zwitenwa zwa divhanyambo kha mugudiswa munwe na munwe, na u ita uri vhadededzi vha vhe na vhukoni ha u gudisa kana u funza u vhala na u kona u shuma kha kilasi dzine dza vha na nyambo nnzhi.
(Kha vha kilike u itela u wana vhunzhi ha mafhungo). Thandela dzine dza khou bvela phanda1.       Mbekanyamushumo ya Zwikolo ya u funza nga nyambo mbili, nga P. Plüddemann. (Dual medium Schools Programme by P. Plüddemann).Muhumbulo muhulwane wa heyi risetshe ndi u lwa na muhumbulo wo phadalalaho vhukuma wa uri Tshiisimane ndi lwone luambo lu lwothe lune lwa vha na ndeme siani la pfunzo. (Kha vha kilike u itela u wana vhunzhi ha mafhungo). 2.       Thodisiso ya masiandoitwa ane a nga vha hone kha vhukoni ha luambo lwa damuni, nga S Suzman. (An investigation of the possible effects of English education on Home language competence by S. Suzman).Risetshe yo diimisela u tola masiandoitwa a Tshiisimane kha vhukoni ha luambo lwa damuni kha Gireidi 5. (Kha vha kilike u itela u wana vhunzhi ha mafhungo).

KHALENDA YA ZWIITEI

 
 
t